TMMOB Maden Mühendisleri Odası İzmir Şubesi tarafından organize edilen kongrenin açılış oturumunda, Gazeteci-Yazar Meliha Okur, Ekonomi Politikaları Uzmanı Turgay Bozoğlu ve Yurt Madenciliğini Geliştirme Vakfı Başkan Yardımcısı Ali Emiroğlu “Madencilik ve Ekonomi” başlığı altında bir araya geldi.

“KATMA DEĞERLİ VE ŞEFFAF MADENCİLİK ŞART”

Meliha Okur, Türkiye’nin madencilikte çevreye duyarlı, yüksek teknolojiye dayalı ve insana yatırım yapan bir model benimsemesi gerektiğini vurgulayarak, “Sadece maden çıkarıp satmak değil, katma değerli üretimle ülke ekonomisine güçlü katkı sunmak gerekiyor. Bu süreçte siyasetçiler kadar sivil toplum kuruluşlarına da görev düşüyor” dedi.

“GÜVENLİK KÜLTÜRÜ GÜÇLENİYOR”

Ali Emiroğlu, madencilikte yaşanan dönüşüme dikkat çekerek, geçmişteki ağır çalışma koşullarının yerini daha güvenli ve denetimli sistemlere bıraktığını ifade etti. “Artık 40 yıl öncesinin madenciliği yok. Havalandırma sistemlerinden toz bastırmaya kadar birçok alanda teknoloji ilerledi. Kazalar önlenebilir; iş sağlığı ve güvenliği tüm paydaşlar için kritik önemde” dedi.

“YEŞİL MADENCİLİK EKONOMİNİN YENİ YÜZÜ”

Turgay Bozoğlu ise madenciliğin sanayi, dış ticaret ve istihdamla doğrudan bağlantılı olduğunu belirterek, “Enerji dönüşümüyle birlikte bakır, lityum, nikel gibi minerallere olan talep artıyor. Yeşil ekonomi aslında bir maden ekonomisidir. Artık madencilik sadece kârlılıkla değil, çevresel ve toplumsal etkilerle birlikte değerlendiriliyor” dedi.

Bozoğlu, Türkiye’nin hammadde ihracatçılığından katma değerli ürün üretimine geçmesi gerektiğini vurgulayarak, Avrupa Birliği standartlarında çevre mevzuatı, Ar-Ge yatırımları ve etkin denetimlerle şeffaf ve sürdürülebilir madenciliğin mümkün olduğunu ifade etti.

Avrupa coğrafyasından, Rusya coğrafyasından, Orta Doğu ve Hindistan pazarlarında zincir marketler, Çin, Malezya, Singapur gibi ülkelerinde içinde bulunduğu Uzakdoğu, CIS pazarlarından 50’nin üzerinde büyük toptancı fuara kayıtlarını yaptırdı. Interfresh Eurasia Fuarı için geri sayım başladı.

Interfresh Eurasia Fuarı, Meyve, Sebze, Depolama Ambalaj, Lojistik fuarı olarak 2018 yılından bugüne Türkiye’nin meyve, sebze ihracatını arttırma projesi olarak başlamış, bugün Uluslararası fuarcılık alanında Dünya Markası sektörün dünyadaki vitrini haline gelmiştir.

Interfresh Eurasia Fuarı yurt dışında ziyaret edilecek fuarlar listesine girmiş, geçtiğimiz sene 54 farklı ülkeden alıcıya ev sahipliği yapan fuar, bu sene 70’in üstünde ülkeden alıcıları bu yıl; 18-20 Eylül 2025’te İzmir’de buluşturmayı hedeflemektedir.

*KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ BU YIL PARTNER ÜLKE! *

Türkiye’mizin ayrılmaz bir parçası olan Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Partner Ülke Oldu. Bakanlıkların destekleriyle gerçekleşen bu birliktelik, Kıbrıs Türk ticaret Odası ve Kıbrıs Türk Sanayi odalarının üyeleriyle birlikte fuara katılımları ile ivmelendi.

Sektöre, üreticiye, çiftçiye. İhracatçı, tüccara, hem kentliye hem köylüye katkı sağlayacak.

Başta Narenciye (Portakal, Mandalina, Limon, Greyfurt) olmak üzere, domates patatesin yanı sıra önümüzdeki yıllarda Tropikal Meyveler (Avokado, Mango, Ejder Meyvesi)katma değeri yüksek ürünleri de teşvik ederek üretimin artırılmasıyla Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’ne ciddi anlamda ekonomik katma değer sağlanacaktır.

Rapora göre, 1 dekar çeltik üretiminin maliyeti 29.055 TL olurken, ortalama 700 kg verimle kilogram başına maliyet 41,80 TL olarak belirlendi.

Geçen yıl taban fiyatın 31-32,5 TL arasında olduğunu hatırlatan üreticiler, artan maliyetlerin çiftçiyi zorladığını vurguladı.

“Üretici Desteklenmezse Üretimden Çekilir”Birlik Başkanı Hüseyin Bakan, maliyet artışlarının sürdürülemez olduğunu belirterek, “Üretici 1 kg çeltiği 41,80 TL’ye mal ediyor, ancak geçen yılki taban fiyat 31-32 TL civarındaydı. Bu şartlarda ayakta kalmak imkânsız. Gerçekçi fiyat politikaları uygulanmalı, maliyet üzerine refah payı eklenmeli. Aksi takdirde üretimden çekilmeler yaşanacak, bu da gıda güvenliği ve bölge ekonomisi için tehdit oluşturacak” dedi. Bakan, devlet desteklerinin artırılmasını ve girdi maliyetlerinin düşürülmesini talep etti.

MALİYET KALEMLERİ

İpsala Ziraat Odası, İpsala Ticaret Borsası, sulama kooperatifleri ve diğer paydaşların katkısıyla hazırlanan raporda maliyet kalemleri şöyle sıralandı:

Çeltik ruhsatiye bedeli: 35 TL
Kira bedeli: 10.000 TL
Mazot bedeli: 1.300 TL
Gübre bedeli: 1.500 TL
Toprak iyileştirme: 500 TL
Tohum bedeli: 1.500 TL
Zirai mücadele ve işçilik: 3.250 TL
Su bedeli: 2.150 TL
İşçilik ve iaşe bedeli: 1.950 TL
TARSİM sigorta bedeli: 400 TL
Finansman giderleri: 850 TL
Amortisman, bakım, onarım: 2.100 TL
Hasat (biçim, kurutma, nakliye): 2.500 TL
Depolama: 1.000 TL

Teşviklerden yararlanan girişimler, 53 milyar 926 milyon TL ile en fazla gelir vergisi stopaj desteğinden faydalandı. Bunu, 50 milyar 552 milyon TL ile kurumlar vergisi, 1 milyar 399 milyon TL ile gelir vergisi ve 99 milyon TL ile KDV desteği izledi. Teşviklerin yüzde 49,1’i kurumlar vergisi, gelir vergisi ve KDV’den, yüzde 50,9’u ise stopaj desteğinden oluştu.

10 BİN 569 GİRİŞİM TEŞVİKTEN YARARLANDI

2024’te Ar-Ge teşviklerinden yararlanan girişim sayısı 10 bin 569’a ulaştı. Ana faaliyetlere göre, bilgi ve iletişim sektörü 5 bin 548 girişimle ilk sırada yer alırken, imalat sanayi 2 bin 310, mesleki, bilimsel ve teknik faaliyetler ise bin 494 girişimle takip etti.

Beyan edilen Ar-Ge harcaması 215 milyar 827 milyon TL olarak hesaplanırken, bilgi ve iletişim sektörü yüzde 46,4’lük payla lider oldu. İmalat sanayi yüzde 39,4, mesleki, bilimsel ve teknik faaliyetler yüzde 4,6 pay aldı.

İMALAT SANAYİNDE MOTORLU TAŞITLAR ÖNDE

İmalat sanayiinde beyan edilen 85 milyar 56 milyon TL’lik harcamanın yüzde 41,1’i motorlu kara taşıtı, treyler ve yarı treyler imalatı, yüzde 22,8’i bilgisayar, elektronik ve optik ürünler, yüzde 10,8’i ise elektrikli teçhizat imalatı tarafından gerçekleştirildi. Toplam teşviklerin yüzde 48,4’ü bilgi ve iletişim, yüzde 36,3’ü imalat sanayi, yüzde 5,3’ü mesleki, bilimsel ve teknik faaliyetlere sağlandı.

KOBİ’LER TEŞVİKLERİN YÜZDE 34,3’ÜNÜ ALDI

Teşviklerden yararlanan 10 bin 569 girişimin yüzde 87,3’ü KOBİ’lerden oluştu. Ancak büyük ölçekli girişimler, teşviklerin yüzde 65,7’sini aldı. KOBİ’lere sağlanan 36 milyar 399 milyon TL’lik teşvikin yüzde 50,8’i orta ölçekli, yüzde 39,6’sı küçük ölçekli, yüzde 9,6’sı mikro ölçekli girişimlere dağıtıldı.

KOBİ’lerin dolaylı Ar-Ge teşviklerinden yararlanma oranı yüzde 34,3 olarak kaydedildi.

Kayseri Pancar Ekicileri Kooperatifi Yönetim Kurulu Başkanı Hüseyin Akay, ziyaretten duyduğu memnuniyeti dile getirerek Kayseri’nin tarım ve sanayide ülke genelinde öne çıkan bir şehir olduğunu vurguladı.

KAYSO Başkanı Mehmet Büyüksimitci de, Kayseri’nin güçlü üretim potansiyeline dikkat çekerek kentin ülke ekonomisine katkısının her geçen gün arttığını ifade etti.

İkinci çeyrekte büyümenin hızlandığını ve yıl sonunda 1,5 trilyon dolarlık milli gelire ulaşılacağını söyleyen Bakan Bolat, Ağustos İhracatı ve İthalat VerileriBolat, Ağustos’ta mal ihracatının yüzde 0,9 azalarak 21,8 milyar dolar olduğunu, bu düşüşün otomotiv ve dayanıklı tüketim sektörlerinde yıllık izinler ile altın ve enerji ihracatındaki gerilemeden kaynaklandığını belirtti.

Bolat, ithalatın ise yüzde 3,9 azalarak 26 milyar dolara gerilediğini son 14 ayın en düşük ithalat rakamı olarak kaydetti.

Serbest bölgelerden Ağustos’ta yüzde 9,5 artışla 1 milyar 40 milyon dolarlık ihracat yapılarak tarihinin en yüksek Ağustos rakamı elde edildiğini ifade eden Bakan Bolat, "Ocak-Ağustos döneminde serbest bölge ihracatı yüzde 4,1 artarak 8,3 milyar dolara ulaştı. Ocak-Ağustos’ta mal ihracatı yüzde 4,3 artarak 178,1 milyar dolara, ithalat yüzde 5,6 artarak 238 milyar dolara yükseldi. Dış ticaret açığı yüzde 9,6 azalarak 60,1 milyar dolar oldu. Yıllıklandırılmış verilerde ihracat yüzde 2,8 artarak 269,2 milyar dolar, ithalat yüzde 4,8 artarak 340,5 milyar dolar, dış ticaret açığı ise yüzde 11 artarak 87,5 milyar dolar olarak kaydedildi. Hizmet ihracatında ise yıllık 117 milyar dolara ulaşıldı" dedi.

Bu arada Ticaret Bakanı Ömer Bolat, enflasyonun 15 aydır düşerek yüzde 30’un altına ineceğini, finansal şartların iyileşeceğini ve ekonomide istikrarın güçlendiğini vurguladı.

Son 20 yılın en düşük işsizlik oranının yakalandığını belirten Bakan Bolat, “390 milyar dolarlık mal ve hizmet ihracatı hedefini rahatlıkla aşacağız. Sonbaharda piyasalarda rahatlama artacak, gelecek yıl daha iyi olacak” dedi.

Verileri değerlendiren Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, zirai don ve kuraklığın da etkisiyle uzun dönem ortalamasının oldukça üzerinde fiyat artışı gerçekleşen gıda grubunun aylık enflasyona etkisi 0,7 puan olduğunu belirterek, "Yıllık temel mal ve hizmet enflasyonundaki düşüş ağustosta da devam etti. Temel mal enflasyonu yüzde 19,8 gerçekleşirken hizmet enflasyonu 2022 yılı Nisan ayından sonraki en düşük seviyesi olan yüzde 45,8’e geriledi" dedi.

Bakan Şimşek, sürdürülebilir büyüme ve toplumsal refah artışı için ön koşul olan fiyat istikrarını kalıcı şekilde sağlamak için mali disiplini ve yapısal adımları aynı kararlılıkla sürdüreceklerinin altını çizdi.

Yıllık enflasyonun 15 aydır kesintisiz düşüşle yüzde 32,95’e gerilediğini belirten Yılmaz, Ağustos’ta aylık enflasyonun beklentilerin biraz üzerinde olmasında zirai don ve kuraklığın yol açtığı gıda fiyatlarındaki artışın etkili olduğunu, bu kalemin aylık enflasyonun yaklaşık üçte birini oluşturduğunu ifade etti.

“YIL SONUNDA YÜZDE 25-29 HEDEFİNE UYUMLU”

Yılmaz, yıllık enflasyonun 2025 sonunda Merkez Bankası’nın yüzde 25-29 tahmin aralığıyla uyumlu bir patikada ilerlediğini vurguladı. Önümüzdeki günlerde güncellenecek Orta Vadeli Program (OVP) çerçevesinde, enflasyonla mücadelede bütüncül politikaların kararlılıkla uygulanacağını belirtti.

Beşeri sermaye, lojistik, sosyal konut, gıda ve enerji gibi öncelikli alanlarda uygulanacak politikaların, verimliliği artırıcı yaklaşımlar, yeşil ve dijital dönüşüm süreçleriyle destekleneceğini kaydeden Yılmaz, “Bu adımlar, dengeli büyümeyi sağlarken dezenflasyon sürecini güçlendirecek” dedi. Enflasyonla mücadelede koordineli ve kararlı politikaların devam edeceğini sözlerine ekledi.

BTSO Yönetim Kurulu Başkanı İbrahim Burkay, küresel dalgalanmalar ve enflasyonla mücadelenin reel sektörü zorladığını belirterek, “Üretim ve ihracattan vazgeçme lüksümüz yok, ancak güçlü desteklere ihtiyacımız var” dedi.

“KOBİ’LER FİNANSMANA ERİŞİMDE ZORLANIYOR”

Burkay, sıkı para politikalarının fiyat istikrarına katkı sağladığını, ancak KOBİ’lerin finansmana erişimini zorlaştırdığını söyledi.

İhracatçıların döviz-TL dönüşüm döngüsünde kur farkı kaybı yaşadığını, firmaların pazarlarını korumak için kârlarından feragat ettiğini vurgulayan Burkay, “Krediler üretim odaklı firmalara açılmalı, selektif kredi politikaları uygulanmalı ve finansman maliyetleri düşürülmeli. Yüksek faizler özkaynakları eritiyor, borç stokunu artırıyor” diye konuştu.

“FAİZLERDE 10 PUAN İNDİRİM BEKLİYORUZ”

Merkez Bankası’nın faiz indirimlerini olumlu bulan Burkay, iş dünyasının piyasanın geleceğini net görme ihtiyacı olduğunu belirtti. Politika faizi ile enflasyon arasındaki makasın açıldığını, reel faizlerin üretici ve sanayici üzerinde ağır yük oluşturduğunu ifade eden Burkay, “Eylül’de 10 puanlık faiz indirimi bekliyoruz. TL ticari kredilerdeki yüzde 1,5 ve KOBİ kredilerindeki yüzde 2,5 büyüme sınırı, kredi akışını kısıtlıyor. Reeskont kredilerinin günlük limiti 5 milyar TL’ye çıkarılmalı” dedi.

Burkay, Temmuz’da kullanılan 30 milyar TL’lik Nefes Kredisi’nin “can simidi” olduğunu, ancak yeni bir 30-35 milyar TL’lik destek paketinin KOBİ’ler için kritik olduğunu vurgulayarak, döviz-enflasyon-faiz dengesinin sağlanmasının hem fiyat istikrarını hem de yatırım ortamını güçlendireceğini söyledi.

MERKEZ BANKASI'NDAN YIL SONU ÖNGÖRÜSÜ

Merkez Bankası Başkanı Fatih Karahan, “Para Politikası ve Ekonomik Görünüm” sunumunda, sıkı para politikalarının sonuçlarını paylaştı.

Rezervlerin 178 milyar dolarla rekor kırdığını, Kur Korumalı Mevduat’ın 143 milyar dolardan 10 milyar dolara gerilediğini, swap hariç net rezervlerin 56,7 milyar dolara ulaştığını belirtti.

Enflasyonun Mayıs 2024’teki yüzde 75 zirvesinden yüzde 33’e düştüğünü, yıl sonunda yüzde 29’un altına ineceğini öngören Karahan, “Dezenflasyon kesintisiz devam ediyor. Fiyat istikrarı, yatırım ve üretim ortamını güçlendirecek” dedi.

Bursa Valisi Erol Ayyıldız, küresel krizlerin fırsata çevrilebileceğini, Bursa iş dünyasının sanayi ve ticarette öncü olduğunu söyledi. “Firmalarımızın gayreti, ülkemizi yeni hedeflere taşıyan en büyük güç” dedi.Toplantıya Bursa milletvekilleri, belediye başkanları, üniversite rektörleri, iş dünyası temsilcileri ve BTSO üyeleri katıldı.

TCMB, dijital parayı finansal teknolojiler ekosisteminin önemli bir parçası olarak görerek, yenilikçi kullanım senaryoları geliştirilmesini hedefliyor.

Dijital Türk Lirası Birinci Faz Değerlendirme Raporu’nda projenin bulguları ve yaklaşımları paylaşılmıştı. Halen devam eden ikinci faz çalışmalarında, dijital Türk lirasının finansal teknolojilerde taban oluşturması için kapsamlı adımlar atılıyor.

TCMB'den yapılan yazılı açıklamada, bankalar, ödeme kuruluşları, elektronik para kuruluşları ve teknoloji çözüm sağlayıcılarını, yeni kullanım senaryoları içeren projelerle ekosisteme katılmaya davet etti. Başvuru sürecini başarıyla tamamlayan projelerin deney alanında ortak çalışmalara dahil edileceği bildirildi.

Bu arada İkinci Faz İlerleme Raporu’nun önümüzdeki aylarda yayımlanacağı belirtilirken, çağrının detayları ve süreç bilgilerinin TCMB’nin resmi internet sitesinde erişime açıldığı kaydedildi.